UMOWA O WOLNYM HANDLU POMIĘDZY UNIĄ EUROPEJSKĄ A MERCOSUR, JEJ SKUTKI DLA ROLNICTWA I KONSUMENTÓW ŻYWNOŚCI W UNII EUROPEJSKIEJ
Merkosur został powołany w roku 1991 w stolicy Paragwaju, mieście Asuncion. Państwami założycielskimi były: Brazylia, Argentyna, Paragwaj i Urugwaj. W roku 2012 do organizacji przystąpiła Wenezuela, a w roku 2024, Boliwia. W roku 2016, Wenezuela została zawieszona w prawach członkowskich. Dzisiaj do organizacji należy 5 państw: Brazylia, Argentyna, Paragwaj, Urugwaj i Boliwia. Sześć państw – Chile, Peru, Ekwador, Kolumbia, Gujana i Surinam mają statut państwa stowarzyszonego. Państwami obserwatorami są Meksyk i Nowa Zelandia.
Rozmowy między UE a Merkosur na temat współpracy trwały od 25 lat i zakończyły się w dniu 9 stycznia 2026 głosowaniem w Radzie Europejskiej i przyjęciem wspólnej Umowy. Za przyjęciem głosowały: Niemcy, Niderlandy, Włochy, Grecja, Rumunia, Bułgaria, Słowacja, Czechy, Litwa, Łotwa, Estonia, Szwecja, Finlandia, Dania, Słowenia, Chorwacja, Cypr, Hiszpania, Portugalia, Luksemburgm, Malta. Przeciwko głosowały: Francja, Polska, Węgry, Austria i Irlandia. Wstrzymała się od głosu Belgia.
Podpisanie Umowy miało miejsce w dniu 17 stycznia 2026 w stolicy Paragwaju Asuncion. Podpisy złożyli: Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej i Santiago Sana, przewodniczący Merkosur. Umowa jest obszerna liczy 2700 stron. Składa się z dwóch części – pierwszą jest umowa handlowa, drugą umowa ogólna i ta zostanie podpisana w innym terminie. W okresie końcowym przygotowywania Umowy, prezydencję w UE sprawuje Cypr. To jego decyzją Umowa po przyjęciu przez RE nie została skierowana do Parlamentu Europejskiego. Nastąpi to po jej podpisaniu i odbędzie się w późniejszym terminie.
Umowa w części handlowej wchodzi w życie po podpisaniu przez upoważnione osoby i nie wymaga ratyfikacji w parlamentach narodowych. Umowa w części drugiej wymaga ratyfikacji w Parlamentach państw UE.
Umowa ma na celu stworzenie strefy wolnego handlu między państwami UE i Merkosur, w której cła zostaną zniesione na ponad 90% towarów oraz wprowadzone zostaną kwoty – kontygenty taryfowe na wrażliwe towary (wołowina, drób, nabiał, cukier). Nastąpi też liberalizacja usług i zamówień publicznych chroniąc oznaczenia geograficzne (nazwy krajów pochodzenia towarów). Nastąpi ujednolicenie standardów sanitarnych i fitosanitarnych dla towarów żywnościowych. Sektor przemysłowy – przewidziane jest okresowe obniżenie ceł dla samochodów spalinowych i długookresowe obniżenie ceł dla samochodów elektrycznych. Dla Niemiec stworzono wyjątek – wymiana barterowa – samochody za żywność. W umowie zawartych jest wiele szczegółowych uzgodnień, w tym dotyczących ochrony klimatu. Mają one w perspektywie doprowadzić do przyjęcia przez Merkosur norm obowiązujących w UE. Zapisano także zasadę ochrony lasów zwłaszcza w dorzeczu Amazonki.
Charakterystyka państw – członków Merkosur.
PKB per capita na rok 2025 wg: https://www.worldometers.info/pl/pkb/pkb-
na-mieszkanca/
Brazylia – pow. 8 514 877 km2 , ludność 212 milionów, PKB/mieszkańca
10 578 USD; struktura PKB – rolnictwo 10%, przemysł 39%, usługi
51%,
Prezydent: Luiz Inácio Lula da Silva
Argentyna – pow. 2 780 403 km2 , ludność 45 900 000 milionów,
PKB/mieszkańca 14 359 USD; struktura PKB – rolnictwo 11%,
przemysł 35%, usługi 54%
Prezydent: Javier Gerardo Milei
Boliwia – pow. 1 098 581 km2 , ludność 12 581 843 milionów,
PKB/mieszkańca
4 585 USD; struktura PKB – rolnictwo 15%, przemysł 33%, usługi 52%
Prezydent: Rodrigo Paz Pereira
Paragwaj – pow. 406 752 km2 , ludność 7 013 078 milionów,
PKB/mieszkańca
6 799 USD; struktura PKB – rolnictwo 25%, przemysł 25%, usługi 50%
Prezydent: Santiago Peña Palacios
Urugwaj – pow. 176 215 km2 , ludność 3 383 646 milionów,
PKB/mieszkańca
24 380 USD; struktura PKB – rolnictwo 7%, przemysł 27%, usługi 66%
Prezydent: Yamandú Orsi
Wszystkie państwa Merkosur są republikami. Polityka agrarna tych państw zależy od ukształtowania terenu i stopnia zalesienia.
Brazylia w największej części leży na nizinie Amazonki pokrytej wilgotnym lasem równikowym (puszcza amazońska). Od lat 50. XX w. prowadzone jest karczowanie lasów metodami mechanicznymi i chemicznymi (głównie preparatami roundupu). Na uwolnionych terenach uprawia się odmiany modyfikowane genetycznie (GMO) soi, kukurydzy, bawełny oporne na glifosat zawarty w roundupie.
Argentyna ma podobny problem chociaż rosnące na jej terenie lasy są znacznie mniej gęste od lasów z dorzecza Amazonki. Posiada natomiast pampasy, na których wypasa się przez cały rok bydło.
Paragwaj, Boliwia i Urugwaj mają mniej lasów i terenów do wypasu bydła. Uprawy roślin GMO prowadzone są we wszystkich krajach Merkosur. W Brazylii uprawy GMO prowadzone są na terenie o pow. 66,9 miliona ha, w Argentynie 23,1 miliona ha, w Paragwaju 4,3 miliona ha, w Boliwii 1,5 miliona ha, w Urugwaju 1,2 miliona ha. We wszystkich tych krajach uprawiana jest soja, kukurydza i bawełna GMO.
Wielkość gospodarstw w państwach Merkosur powoduje ich konkurencyjność w stosunku do krajów UE. Średnia wielkość gospodarstw w państwach UE wynosi 17 ha, tylko 17% gospodarstw ma większy areał. W Polsce średnia wielkość gospodarstwa to 11 ha.
W Argentynie średnia wielkość gospodarstwa to 620 ha, ale 65% areału zajmują gospodarstwa-latyfundia o pow. 2500 ha i więcej. W Brazylii gospodarstwa o pow. 1000 ha stanowią ponad 50% wszystkich gospodarstw. Średnia wielkość gospodarstw w Brazylii wynosi 69 ha, w Urugwaju 365 ha, w Paragwaju, 104 ha. Nawet w biednej Boliwii średnia wielkość gospodarstwa wynosi ok. 40 ha.
Według Banku Światowego, w Paragwaju, rodzinne gospodarstwa o pow. od 1-50 ha, na których uprawiana jest fasola, maniok, trzcina cukrowa, kukurydza, tytoń, sezam, stanowią 6% pow. uprawianych w tym kraju gruntów. Reszta, 94% należy do wielkich gospodarstw uprawiających soję i hodujących bydło mięsne.
W Urugwaju, notowana jest stała tendencja powiększania obszarów dużych gospodarstw i zanikanie gospodarstw rodzinnych. Należy stwierdzić że w krajach Mekosur postępuje koncentracja gruntów dużych gospodarstw. W krajach tych używa się ogromne ilości pestycydów m.in. afrazynę, acefat, chlorotalonil i chloropiryfos wycofane z użycia w UE, a produkowane w fabrykach chemicznych należących do krajów UE.
Należy stwierdzić, że uprawy soi, kukurydzy, bawełny i trzciny cukrowej w warunkach klimatu południowo-amerykańskiego w gospodarstwach wielkotowarowych bez stosowania pestycydów nie byłoby możliwe. W hodowli bydła mięsnego prowadzonej na całorocznych pastwiskach częste są praktyki podawania zwierzętom hormonów wzrostu i antybiotyków.
Warunkiem członkostwa w UE było przyjęcie obowiązującego prawa i wdrożenie szczegółowych przepisów dotyczących wytwarzania żywności z użyciem niezbędnych dodatków. Potocznie używane pojęcie „zdrowa żywność”, zostało zastąpione pojęciem prawnym „bezpieczna żywność.” W tym określeniu mieszczą się maksymalne, dopuszczalne zawartości hormonów wzrostu, antybiotyków i pestycydów w mięsie, mleku i innych artykułach pochodzenia zwierzęcego. W artykułach pochodzenia
roślinnego – zboża, rośliny oleiste, owoce, ustalone są maksymalne, dopuszczalne ilości niektórych pestycydów. W UE istnieje system nadzoru i kontroli nad wytwarzaniem i obrotem żywnością. Te wszystkie przepisy powodują, że w krajach UE, żywność jest bezpieczna dla konsumentów. Oczywiście pamiętamy przypadki pojawienia się w żywności substancji niedopuszczalnych, dioksyn, znaczne przekroczenia poziomu antybiotyków czy hormonów. Te zdarzenia, były rezultatem błędów
ludzkich lub świadomego działania i były szybko ujawniane. Pojawiały się również nieznane wcześniej choroby zwierząt (BSE), groźne dla konsumentów mięsa. System bezpieczeństwa żywności działał, sytuacje kryzysowe były ogłaszane i szybko opanowywane.
Ameryka Południowa, to nie Europa – różni nas klimat, przyroda, obyczaje i kultura mieszkańców. Umowa została podpisana i zacznie wchodzić w życie. Powstał największy na świecie obszar wolnego rynku zamieszkały przez 700 milionów ludzi.
Protesty europejskich rolników nie zapobiegły podpisaniu Umowy. Czas na odpowiedzialną działalność rządów i krajowych urzędów dbających o bezpieczeństwo żywności, także tej importowanej z krajów Merkosur. Jeśli te instytucje zawiodą nas, będzie czas na działania obywateli. Mają oni silne argumenty, są przecież nabywcami i konsumentami żywności, ale muszą znać prawdę o państwach Merkosur, ich sposobie życia i pracy, uprawie ziemi, hodowli zwierząt i ekonomicznie ważnych roślin, o działaniach, które powinny mieć na względzie dobro wspólne, ale nie wolno zapominać o możliwych i trudnych do zaakceptowania praktykach.
A jak w Polsce z uprawą ekonomicznie ważnych roślin zmodyfikowanych genetycznie (GMO) W Polsce obowiązuje całkowity zakaz uprawy roślin genetycznie modyfikowanych (GMO), realizowany poprzez ustawy i rozporządzenia, które wprowadzają zakaz siewu materiału siewnego GMO, mimo że przepisy UE dopuszczają handel taką żywnością, jeśli jest oznakowana i zatwierdzona. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN) prowadzi regularne kontrole, aby upewnić się, że plantacje i materiał siewny są wolne od GMO Zgodnie z ramowym stanowiskiem RP przyjętym w roku 2008 oraz zapisami art. 49a ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz.U.2022.546 t.j.) Rzeczpospolita Polska jest krajem wolnym od upraw GMO.
Od 28 stycznia 2013 r. obowiązują akty prawne regulujące sprawy zakazu uprawy odmian roślin zmodyfikowanych genetycznie: Ustawa o nasiennictwie z dnia 9 listopada 2012 r (Dz. U. z 2012, poz.1512 z późn. zm.). Zabroniona jest również uprawa genetycznie modyfikowanej odmiany ziemniaka – Amflora i odmian genetycznie modyfikowanych kukurydzy – MON 810, której uprawa w pierwszym przypadku jest aktualnie w krajach Unii Europejskiej zabroniona, a w drugim przypadku w niektórych krajach UE dozwolona. Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa, w celu uniknięcia wszelkich nieporozumień podczas kontroli, zaleca wszystkim uprawiającym kukurydzę, aby przechowywali dokumenty zakupu materiału siewnego kukurydzy oraz etykiety urzędowe (paszport roślin), którymi oznakowane są wszystkie opakowania tego materiału. Brak takiej etykiety na opakowaniu świadczy o nielegalnym pochodzeniu materiału siewnego.
https://rolnictwozrownowazone.pl/rolnictwo-zrownowazone/przewodnik-rolnictwa-zrownowazonego/siew-i-sadzenie/rosliny-modyfikowane-
genetycznie/
Kraków, 19.01.2026
Tekst jest stanowiskiem Zarządu Stowarzyszenia Ruch obrony Polaków
